2 . شهادت او در محكمه پذيرفته نمىشود . 3 . انسان قاذف فاسق است . در صدر آيهء دوم يك استثنا زده و فرموده است : « إِلَّا الَّذِينَ تابُوا » ؛ مگر كسانى كه توبه كنند . در اين آيه يك سؤال وجود دارد كه آيا مرجع اين استثنا همين كيفر سوم است كه مفاد استثنا آن باشد كه تهمت‌زننده پس از توبه فاسق نيست ، امّا عدم پذيرش شهادتش و تازيانه حتّى پس از توبه به قوّت و اعتبار خود باقى است يا آنكه مرجع استثنا هر سه مورد باشد يعنى اگر قاذف توبه كند ، هر سه كيفر از او برداشته مىشود ؟ قدر مسلم بين مذاهب « 1 » آن است كه استثنا ، شامل كيفر اوّل نمىشود ؛ يعنى توبهء او مانع از اجراى حدّ نيست . اما در مورد كيفر دوم اختلاف است . عدّه‌اى مىگويند استثنا فقط به جملهء اخير بر مىگردد و عدّه‌اى مىگويند شامل جملهء دوم و سوم است . حنفىها ، حسن بصرى ، نخعى و سعيد بن جبير و ساير فقهاى تابعى بر آنند كه استثنا مختص جمله اخير است ؛ بنابراين شهادت تهمت‌زننده حتّى پس از توبه در محكمه پذيرفته نيست . اماميّه « 2 » و جمعى از اهل سنّت ، ( مالك ، احمد و شافعى ) قائل‌اند كه اين استثنا مشتمل بر هر دو جمله است . بنابراين شهادت قاذف پس از توبه قابل قبول است . بازگشت اين اختلاف به يك قاعدهء اصولى است و آن اينكه : آيا استثنا وارد بر جملات متعدّده به همهء جمله‌ها بر مىگردد ، يا به جملهء آخر بازگشت مىكند ؟ شافعى و مالك مىگويند : به همه بر مىگردد و غالب اماميّه و حنفىها قائلند كه به همان جملهء اخير بازگشت مىكند . « 3 » 2 . اختلاف در تقييد دو موصوف توسّط يك صفت اگر يك صفت پس از دو اسمى قرار گيرد كه هر دو قابليت براى توصيف به اين صفت و تقييد به اين قيد داشته باشند ، آيا بايد هر دو اسم را مقيّد به اين صفت نماييم يا قدر متيقن را همان اسم آخر دانسته و فقط همان را مقيد كرده و اسم اوّل را به اطلاق خويش باقى گذاريم ؟ اختلاف در اين مسأله ادبى منشأ اختلاف فتواى برخى فقيهان در برخى مسائل فقهى گشته است . مانند : « حكم ازدواج با مادر زن پس از طلاق همسرى كه با وى همبستر نشده است » . اصل حكم حرمت ازدواج با مادر زن در آيهء شريفهء 22 سورهء نساء چنين آمده است : « « حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ وَ بَناتُكُمْ وَ أَخَواتُكُمْ وَ عَمَّاتُكُمْ وَ خالاتُكُمْ وَ بَناتُ الْأَخِ وَ بَناتُ الْأُخْتِ وَ أُمَّهاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَ أَخَواتُكُمْ مِنَ الرَّضاعَةِ وَ أُمَّهاتُ نِسائِكُمْ وَ رَبائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ . . . » ؛ حرام شد بر شما مادران و دخترانتان و . . . مادران زنان‌تان و دختران زنانتان كه در دامن شما پرورش مىيابند ، از

--> ( 1 ) . جواهر الكلام ، ج 41 ، ص 428 . ( 2 ) . همان مدرك ، ص 37 ؛ تفسير نمونه ، ج 14 ، ص 371 . ( 3 ) . تفسير آيات الاحكام من القرآن ، ج 2 ، ص 70 .